We wsi Piła w Borach Tucholskich miał stanąć tylko rodzinny dom Agnieszki i Wojciecha Weynów. Przypadek zdecydował, że dwoje młodych ludzi zaczęło nie tylko budować dom, który zdaniem miejscowych miał się zawalić, ale i odkrywać górniczą przeszłość wsi, która stała się atrakcję turystyczną regionu zapewniającą pracę dla jej mieszkańców. Zapraszamy do zapoznania się ze studium przypadku, w którym ukazujemy, jak przywrócić pamięć zapomnianemu miejscu i zacząć zarabiać na turystyce włączając w to lokalną społeczność. 

 

Inicjatorzy i realizatorzy: Agnieszka i Wojciech Weynowie, Stowarzyszenie Mieszkańców i Miłośników Piły nad Brdą „BUKO”, Przedsiębiorstwo Społeczne Górnicza Wioska sp. z o.o.


Lokalizacja: wieś Piła, gmina Gostycyn, powiat tucholski, woj. kujawsko-pomorskie

Cel: rozwój wsi Piła poprzez odkrywanie jej dziedzictwa, turystykę kulturową, ekoturystykę, nowoczesne technologie, poprawa jakości i poziomu życia jej mieszkańców

Charakterystyka: Piła to mała wieś w Borach Tucholskich zamieszkała przez 109 mieszkańców, która aż do 2007 r. niczym specjalnym się nie wyróżniała. Dominowały w niej problemy społeczno-ekonomiczne, w tym bezrobocie, w efekcie których młodzi mieszkańcy opuszczali tę miejscowość i wyjeżdżali za granicę poszukiwać lepszej przyszłości i pracy. Wszystko zmieniło się, gdy Agnieszka i Wojciech Weyenowie kupili w Pile działkę z myślą o budowie domu. To oni tchnęli w mieszkańców wsi energię, znaleźli im pomysł na życie i zarobek z wykorzystaniem zasobów lokalnego dziedzictwa. Udowodnili, że wieś ma potężny potencjał turystyczny oparty na dziedzictwie poprzemysłowym, a jednocześnie zmienili mentalność mieszkańców, sprawiając, że ci zaczęli czuć się z dumni ze swego miejsca zamieszkania, jego historii oraz tradycji, których odtwarzanie stało się ich pasją.


Działania: Gdy Weyenowie rozpoczęli budowę, życzliwi mieszkańcy zaczęli ostrzegać, że wszystko, co wybudują porozpada się, gdyż ziemia, którą kupili należy do terenów pokopalnianych. Dopiero wtedy dowiedzieli się, że w latach 1850-1939 we wsi działała kopalnia węgla brunatnego „Buko”. Przestraszyli się, ale tylko na chwilę, po czym zaczęli działać i odkrywać w lokalną historię. W 2008 r. przekonali kilku sąsiadów, że górnicza przeszłość wsi doskonale nadaje się do jej promocji i powołali do życia Stowarzyszenie Mieszkańców i Miłośników Piły nad Brdą „BUKO”. Członkowie organziacji postanowili, że Piła otworzy się na turystów jako wioska tematyczna. Celem działania stowarzyszania była aktywizacja mieszkańców, ochrona dziedzictwa i zabytków, prowadzenie badań archeologicznych, ochrona przyrody oraz promocja turystyki opartej na dziedzictwie kulturowym. Stowarzyszenie zaczęło pozyskiwać informacje na temat kopalni z archiwów polskich i niemieckich. Okazało się, że w archiwach jest sporo dokumentów dotyczących tego unikatowego w skali Polski północnej zakładu przemysłowego. W 2008 r. we współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Wojew

ódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Toruniu i archeologiem Robertem Grochowskim mieszkańcy przeprowadzili pierwsze badania archeologiczne najlepiej zachowanej części kopalni Montania.
W oparciu o zgromadzone informacje historyczne i dane archiwalne Stowarzyszenie BUKO utworzyło wieś tematyczną „Górnicza Wioska”, która świadczy usługi dla turystów indywidualnych i zorganizowanych. Stowarzyszenie powołało też do życia odrębne przedsiębiorstwo pod nazwą „Górnicza Wioska sp. z o.o.”, które działa w nurcie ekonomii społecznej. Jego rolą jest prowadzenia kolejnych prac badawczych i działań zmierzających do rekonstrukcji obiektów zabytkowych starych podziemnych kopalni węgla brunatnego.

Dla turystów odwiedzających Wioskę Górniczą przygotowano m.in.:

  • spotkanie z duchem kopalni, który oprowadza po podziemnej szkolni,
  • interaktywną makietę Górniczej Wioski sprzed 100 lat (zawierającą opowieści o historii górnictwa, rodzajach kopalin, sposobach docierania do węgla),
  • pole dla gzubów, czyli XIX-wieczne gry i zabawy,
  • sensoryczną ścieżkę zmysłów Bosego Antka, umożliwiającą spacer po szyszkach, węglu brunatnym, mchu itp.,
  • rekonstrukcję jedynej w Polsce drewnianej wieży wyciągowej i fragmentu pionowego szybu podziemnej kopalni węgla brunatnego „Montania” z 1917 r., dzięki którym można poznać technikę
  • wydobywania węgla metodą szybową,
  • trasy spacerowe po wiejskiej zagrodzie, hotelu dla owadów i górniczym ogrodzie,
  • inspirująca grę terenową „Poszukiwanie skarbu górnika Wilhelma Krügera”,
  • warsztaty rękodzielnicze (kowalstwo, garncarstwo, wyrób biżuterii z wełny i filcu).

Rezultaty:
Mieszkańcy zrozumieli, że żyją w miejscu o cennym potencjale turystycznym i włączyli się w działania na rzecz upowszechniania jego dziedzictwa. Zaangażowali się w działalność spółki i stowarzyszenia, znajdując przy tym sposób na życie pełne pasji, którym okazało się odtwarzanie historii i tradycji wsi.


Zarabiają obsługując turystów, m.in. prowadząc warsztaty z kowalstwa, garncarstwa, tworzenia ozdób z wełny i filcu, szkoleń z dziedziny ekonomii społecznej, organizacji ruchu turystycznego z wykorzystaniem innowacyjnych metod (np. z zastosowaniem gier strategicznych).

Lokalna społeczność zintegrowała się wokół wspólnej idei, jaką jest rozwijanie turystyki społecznej w oparciu o naturalne zasoby i dziedzictwo kulturowe swojej wsi.

 

Górnicza przeszłość Borów Tucholskich. Jak zmienić oblicze zapomnianej wioski? http://akademiagoscinnosci.pl/ Super User