Bałtów jest jednym z najważniejszych w Polsce przykładów na to, że turystyka społeczna może przemieniać regiony, poprawiać jakość życia mieszkańców poprzez zapewnienie im miejsc pracy, pobudzanie w nich kreatywności i przedsiębiorczości oraz zmiany nastawienia: z „kibiców klęski” na postawy przychylne i współpracujące. Stanowi wzorzec tego, jak z opowieści i odkryć naukowych stworzyć rozpoznawalną atrakcję turystyczną, przekształcić ją w produkt turystyczny i dystrybuować także w inne regiony potrzebujące czynnika rozwoju.

Nazwa: JuraPark Bałtów, Bałtowski Kompleks Turystyczny

Lokalizacja: Bałtów, gmina Bałtów, powiat ostrowiecki, województwo świętokrzyskie

Inicjatorzy i realizatorzy: społeczność lokalna, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Bałtów „Bałt”, Stowarzyszenie „Delta”, Allozaur sp. z o.o. (założona przez Stowarzyszenie „Delta”), DLF Invest sp. z o.o.

Cel: przekształcenie wsi z rolniczej w turystyczną, zmniejszenie poziomu bezrobocia i postępującej degradacji mieszkańców gminy, aktywizacja społeczności lokalnej wokół idei tworzenia atrakcji turystycznej i produktu turystycznego miejsca opartego na dziedzictwie lokalnym związanym z dinozaurami oraz rzeką Kamionką, rozwój lokalny i poprawa jakości życia wszystkich mieszkańców w gminie

Beneficjenci: mieszkańcy gminy Bałtów, turyści

Charakterystyka: Bałtów to wieś, w której mieści się ośrodek administracyjny gminy o tej samej nazwie, zamieszkała przez ok. 700 osób (na terenie całej gminy mieszka wg danych GUS z 2020 r. 3349 osób). Większość społeczności lokalnej do czasów transformacji gospodarczej, jaka dokonała się w Polsce na przełomie XX i XXI w. prowadziła gospodarstwa rolne oraz pracowała w hucie w pobliskim Ostrowcu Świętokrzyskim. Po przemianach mieszkańcy utracili pracę w upadającej hucie, a wraz z tym środki do życia, gdyż gospodarstwa rolne przestały być dochodowe już znacznie wcześniej i służyły głównie zaspokojeniu własnych potrzeb. Poziom bezrobocia na obszarze gminy Bałtów sięgnął 29%.
W 2001 roku mieszkańcy zaniepokojeni postępującą degradacją gminy i opieszałością w działaniach ze strony jej władz zorganizowali spotkanie, w trakcie którego rozmawiali o tym, co mogą jako społeczność zrobić, by znów mieć pracę i zacząć żyć godnie w Bałtowie. Zdecydowali o założeniu Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Bałtów „Bałt”. Po jego zarejestrowaniu (grupa założycieli liczyła aż 120 osób) rozpoczęli poszukiwanie rozwiązań, które mogłyby zmniejszyć poziom bezrobocia, zapewnić mieszkańcom środki do życia, przeciwdziałać emigracji i degradacji społecznej. Przyczynkiem do tego stały się działania na rzecz turystyki realizowane z uwzględnieniem dziedzictwa naturalnego rzeki Kamiennej oraz krążące od lat legendy na temat występowania na ich terenie dinozaurów, na co ostatecznie naukowcy znaleźli dowody, okrywając ślady tych stworzeń na Czarciej Stopce w Bałtowie.


Aktywność/Działania: Powołując Stowarzyszenie Rzecz Rozwoju Gminy Bałtów „Bałt”, mieszkańcy zgodnie uznali, że ich gminę charakteryzuje ciekawa historia oraz ponadprzeciętne walory przyrodnicze – jurajskie wapienne skały, malownicza rzeka Kamienna, w której sąsiedztwie żyją bobry, dzikie kaczki i rzadko spotykane w kraju czarne bociany. Ocenili, że dziedzictwo kulturowe oraz naturalne może stać się podstawą rozwoju turystyki na ich terytorium. Pierwszym działaniem turystycznym, jakie podjęli jako stowarzyszenie, było uruchomienia spływu tratwami po Kamiennej. Pomysł, choć niełatwy w realizacji (wymagał uzyskania wielu zezwoleń, oczyszczenia rzeki i jej brzegów ze śmieci, znalezienia flisaków z patentami), spodobał się turystom, choć nie wszystkim mieszkańcom gminy przypadł początkowo do gustu.

Byli tacy, którzy z niego się podśmiewali, nie wierząc, że turystyka może zapewnić dochody gminie, jak i tacy, którzy z brzegu Kamiennej rzucali kamieniami w pływających tratwami turystów, pokazując im i flisakom, że nie są mile widziani. Z czasem sytuacja się unormowała, gdyż wraz ze wzrostem ruchu turystycznego wszyscy dostrzegli, że mogą czerpać korzyści z turystyki i na niej zarabiać.
W 2003 r. – po odkryciu przez dra Gerarda Gierlińskiego na terenie gminy Bałtów śladów górnojurajskich dinozaurów (allozaura, stegozaura i kompsognata) oraz nagłośnieniu tej informacji w mediach – Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Bałtów „Bałt” zdecydowało się pozyskać naturalnych wymiarów rekonstrukcję allozaura z żywicy epoksydowej, które ówcześnie wykonywane były poza Polską, w Niemczech. Pieniądze na ten cel w kwocie 30 tys. zł zebrano w dwa tygodnie w ramach zbiórki publicznej prowadzonej wśród mieszkańców, przedsiębiorców i urzędów. Gdy kopia allozaura stanęła na terenie gminy, mieszkańcy wpadli na pomysł, by liczbę dinozaurów zwiększyć i utworzyć pierwszy w Polsce Park Jurajski.

W tym celu Stowarzyszenie „Bałt” zdecydowało o utworzeniu odrębnego pomiotu ekonomii społecznej. Powołało do życia Stowarzyszenie „Delta”, które miało  zająć się pozyskaniem środków na ten cel, przeprowadzić budowę parku jurajskiego na terenie dawnego tartaku, a następnie prowadzić działalność gospodarczą, tworzyć miejsca pracy i dawać zatrudnienie mieszkańcom gminy, w szczególności osobom słabo wykwalifikowanym. Zakładano, że park ma stać się atrakcją turystyczną przeznaczoną dla grup przedszkolnych, szkolnych oraz rodzin z dziećmi. Na tworzenie kopii kolejnych dinozaurów udało się pozyskać fundusze m.in. z programu SAPARD, a także od Muzeum Ewolucji PAN.

JuraPark Bałtów oddano do użytku w 2004 r. Znalazło się w nim ponad 50 naturalnej wielkości modeli dinozaurów, kopie ważek i ptaków sprzed 300 mln lat, ścieżki edukacyjne, miejsca zabaw dla dzieci i stragany z pamiątkami. Do obsługi turystów zatrudniono 80 mieszkańców. JuraPark Bałtów okazał się „strzałem w dziesiątkę”.

Ruch turystyczny był na tyle duży, że dochód z niego pokrywał wszelkie koszty funkcjonowania obiektu, pozwalał na jego rozbudowę oraz tworzenie miejsc pracy dla coraz większej grupy osób. Po roku funkcjonowania rozpoczęto działania zmierzające do zapewnienia sezonu turystycznego przez cały rok, dzięki czemu mieszkańcy mieliby gwarancję stałej pracy.

Wybudowano m.in. stok narciarski, a w kolejnych latach kontynuowano rozbudowę infrastruktury. W efekcie stworzono Bałtowski Kompleks Turystyczny. Składają się na niego takie atrakcje, jak: Zwierzyniec Bałtowski, Park Rozrywki, Kino Emocji Cinema 5D, Rollercoaster, Prehistoryczne Oceanarium, Ośrodek Jazdy Konnej „Kraina Koni”, Wioska Czarownic „Sabatówka”, Polska w Miniaturze, Stacja Narciarska „Szwajcaria Bałtowska”, Wioska Świętego Mikołaja oraz 5 domków gościnnych z miejscami noclegowymi dla grup zorganizowanych.


Ze względu na stale rosnący ruch turystyczny na obszarze gminy stowarzyszenia Bałt i Delta zdecydowały się na powołanie do życia kolejnego podmiotu – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Allozaur”, która zajmuje się obsługą turystów i świadczy usługi na rzecz mieszkańców i oraz obu stowarzyszeń. Powołano także fundację, zawiązano partnerstwa lokalne i regionalne na rzecz rozwoju turystyki w województwie świętokrzyskim oraz poza jego obszarem.

Obecnie Bałtowski Kompleks Turystyczny zajmuje powierzchnię ok. 100 ha i jest najbardziej zróżnicowanym pod względem atrakcji obiektem rozrywkowym w Polsce. Zyski, jakie przynosił, pozwoliły na to, by stowarzyszenie Delta utworzyło jeszcze trzy podobne parki: dwa w Polsce – w Krasiejowie na Opolszczyźnie i Solcu Kujawskim w woj. kujawsko-pomorskim oraz jeden w USA.
Od grudnia 2018 r. w wyniku przekształceń i restrukturyzacji w zarządzaniu atrakcjami Bałtowskiego Kompleksu Turystycznego jedynym właścicielem i zarządcą całego Bałtowskiego Kompleksu Turystycznego została spółka DLF Invest, zastępując tym samym działające dotychczas Stowarzyszenie Delta.

Liczby i rezultaty:


  • utworzenie czterech podmiotów ekonomii społecznej, zapewniających ponad 220 miejsc pracy rocznie, w tym dla osób długotrwale bezrobotnych
  • wypromowanie Bałtowa jako rozpoznawalnej marki turystycznej w Polsce
  • spadek bezrobocia w gminie z 30% do 7-8% (w ciągu 2 lat po utworzeniu parku).
  • kompleksowość oferty zapewniająca turyście całodzienny pobyt
  • zwiększający się ruch turystyczny z 200 tys. rocznie w 2006 r. do 452 tys. w 2019 r.
  • utworzenie infrastruktury turystycznej na terenie gminy: miejsca noclegowe, obiekty gastronomii, gospodarstwa agroturystyczne
  • rewitalizacja infrastruktury społecznej
  • wzrost dochodów budżetowych gminy z 4,5 mln w 2003 r. do 18,9 mln zł w 2019 r. (dane GUS)
  • wzrost kapitału społecznego
  • zmiana podejścia mieszkańców początkowo sceptycznie lub wrogo nastawionych do rozwoju gminy w oparciu o turystykę na aprobujące i współuczestniczące
  • utworzenie kilkunastu niezależnych od przedsiębiorstw ekonomii społecznej podmiotów prowadzących działalność społeczną i gospodarczą
  • stworzenie lokalnego rynku pracy

 

Bałtów. Od niedochodowego rolnictwa i zapaści gospodarczej do sukcesu w turystyce http://akademiagoscinnosci.pl/ Super User